RSS facebook
Dziś mamy: sobotę
- 19 stycznia 2019 roku

19 dzień roku, 3 tydzień roku.
Wschód słońca: 8:27
Zachód słońca: 17:13

Imieniny obchodzą: Andrzej, Bernard, Erwin, Erwina, Eufemia, Henryk, Kanut, Mariusz, Marta, Matylda, Mechtylda, Pia, Racimir, Sara

BIP Biuletyn Informacji Publicznej

ePUAP
Znajdź żłobek

Pogoda Serwis pogodowy IMGW
Miejski Ośrodek Kultury
Miejska Biblioteka Publiczna
Miejskie Centrum Sportu i Rekreacji
MMKS Nowy Targ
Nowy Targ - stolica Podhala miasto z 670-letnią historią, określane przez wszystkich Górali jako Miasto.

» więcej o mieście

Nasze Osiągnięcia

ISO

#ekoLiderzy2018

JP II Nowy Targ
Nad Dunajcem
Album-Ocalic
NT Szlak Rowerowy
Rowerowy Nowy Targ
PAP Samorząd
Miejska Orkiestra
nowytarg24.tv
PPWSZ
NFOŚiGW
Czyste spalanie
Amazonki
Fundacja im. A. Worw
Aeroklub
WKU Nowy Targ
Pakiet dla średnich
Malopolska

Google Translate - tłumaczenie maszynowe strony:

           
Aktualnie stronę ogląda osób: 31
Pomnik Władysława Orkana w Nowym Targu
Pomnik Władysława Orkana w Nowym Targu
Fot. Piotr Rayski-Pawlik

Pełny tekst wystąpienia Przewodniczącego Rady Miasta p. Pawła Liszki podczas uroczystości "instalacji" pomnika Władysława Orkana na Placu Słowackiego 10 listopada 2012 r.

Zebraliśmy się dzisiaj w przeddzień Święta Niepodległości, 78 lat po wielkiej uroczystości, która odbyła się w tym miejscu, zwanym wtedy Małym Rynkiem, 8 lipca 1934 r., podczas której odsłonięto pomnik naszego gorczańskiego piewcy i patrona Związku Podhalan – Władysława Orkana. W dniu dzisiejszym pomnik, ufundowany przez Związek Podhalan w Ameryce Północnej, wraca na swoje pierwotne miejsce na dzisiejszym Placu Słowackiego.

Dobrze się składa, że w archiwach miejskich przechowywany jest dokument, który dokładnie opisuje, nie tylko historię ufundowania i postawienia pomnika, ale i kontrowersje i spory z tym związane. W dokumencie tym zapisano m. in. „Na większą chwalę Bożą, a ku sławie i pożytkowi Rzeczypospolitej i całego Narodu Polskiego — Wszem wobec i każdemu z osobna, tak żyjącym, jak i przyszłym pokoleniom tę wiadomość przekazujemy mniejszym pismem, że my synowie Podhala, rzuceni losem na drugą półkulę świata, powodowani gorącym pragnieniem umocnienia węzłów łączących nas z ojczystą ziemią, a w szczególności z Podhalem, będąc skupieni w Związku Podhalan w Ameryce z siedzibą w Chicago, kiedy 'Prezesem tegoż był Henryk Lokański z Nowego Targu, Sekretarzem Józef Łopatowski z Rabki, Skarbnikiem Franciszek Cyrwus — zebrani na pierwszym Sejmie Podhalańskim w Chicago w roku 1930, powzięliśmy postanowienie aby uczcić pamięć i imię dobrego i ofiarnego syna Podhala — WLADYSŁAWA ORKANA... przez ufundowanie MU naszym sumptem pomnika w starej stolicy Podhala, w mieście Nowym Targu. Cośmy zatem postanowili, tośmy do wykonania doprowadzili dzięki hojnym ofiarom Kól Związku Podhalan — nr 1 i 2 z Chicago, nr 3 z Kensington, nr 4 z Passaic, z Detroit i wielu innych.

Wykonanie wzwyż rzeczonego pomnika zostało poruczone artystom: Stanisł. Marcinowowi i Michałowi Rekuckiemu, obu z N. Targu. Rada zaś Miejska za burmistrzowania Józefa Rajskiego rzucony pomysł z ochotą przyjęła i na nasze prośby wyznaczyła miejsce pod pomnik na Małym Rynku przed szkołą powszechną, następnie zaś Rada wraz z komisarzem rządowym mgr Andrzejem Stachoniem wzięła pieczę nad nim. Realizacją naszej woli i przeprowadzeniem uroczystego odsłonięcia zajął się Komitet Obywatelski z prezesem Franciszkiem Drużbackim na czele... Stało się to wszystko w niedzielę 8 lipca RP 1934.''

Cała historia ufundowania i postawienia pomnika w Nowym Targu zapoczątkowana została nagłą śmiercią Władysława Orkana, który zmarł w Krakowie 14 maja 1930 r.

Obradujący niespełna miesiąc później, 8 czerwca 1930 r. w Chicago I Sejm Podhalan, podjął uchwałę o ufundowaniu pomnika, a także o miejscu postawienia go, wskazując Mały Rynek. Uchwałę tą skierowano do Rady Miejskiej w Nowym Targu pismem z dnia 27 października 1930 r. Co ciekawe, pismem tym nie wiemy z jakiego powodu Rada Miejska zajęła się dopiero 20 czerwca 1931 r. Dyskusja Radnych była bardzo długa i burzliwa, ponieważ część radnych poparła stanowisko Zarządu Głównego Związku Podhalan w Polsce, aby pomnik Orkana stanął przed Ratuszem w Rynku. Dyskusja radnych zakończyła się podjęciem następującego stanowiska:

1. Odrzucić załączony do pisma ZGZP w Ameryce projekt pomnika (autorem tego projektu był przebywający wówczas w Chicago malarz Michał Rekucki),

2. Ogłosić konkurs zamknięty na projekt pomnika Władysława Orkana

3. Spełnić życzenie fundatorów, by pomnik stanął, na Małym Rynku (dzisiejszym placu Juliusza Słowackiego).”

Uchwałę tę zakomunikowano Związkowi Podhalan w Ameryce. W otrzymanej odpowiedzi napisano, ze się na nią zgadzają a „pragnieniem Związku Podhalan w Ameryce jako fundatorów jest, by pomnik ten stanął na Małym Rynku tj. Placu Słowackiego, z którego wyruszył Władysław Orkan z drużyną legionową na walkę o wolną i niepodległą Polskę”.

W ogłoszonym przez miasto konkursie na projekt pomnika przyjęto, jako możliwe do realizacji 2 prace: artysty rzeźbiarza Stanisława Marcinowa i artysty malarza Michała Rekruckiego. Projekty te i kosztorys wysłano do Ameryki, a po ich zaakceptowaniu Rada Miejska postanowiła, aby nie było to popiersie lecz posąg i równocześnie powiększyła jego rozmiary, aby stał się „imponującą ozdobą”.

Koszty pomnika wyniosły 2 000 $ amerykańskich i pokrył je Związek Podhalan w Ameryce, a uporządkowanie i przystosowanie placu Małego Rynku za kwotę 500,00 zł pokryto z kasy miejskiej.

8 lipca 1934 r. odbyła się wielka uroczystość z udziałem przedstawicieli Górali z całego Podhala i innych regionów Polski oraz 150-cio osobowej delegacji przedstawicieli fundatorów z Ameryki. Obecny był Wojewoda Krakowski dr Mikołaj Kwaśniewski, prezydent Miasta Krakowa – dr Mieczysław Kaplicki, reprezentanci wojska gen. Wacław Jan Przeździecki, gen. Andrzej Galica – dowódca 21 Dywizji Górskiej i liczni mieszkańcy miasta. W uroczystościach uczestniczyła też matka Orkana Marianna Smreczak. Podczas uroczystości przemawiali Jakub Zachemski, Feliks Gwiżdż, Stanisław Koszyk, Franciszek Drużbacki i Antoni Dąbrowski. Na czele muzyk góralskich stała muzyka Andrzeja Knapczyka „Ducha” z Miętustwa, a pieśń na tę uroczystość wykonywał chór „Echo” z Zakopanego. Z tej okazji też, po odsłonięciu i poświęceniu pomnika przez ks. Proboszcza dra Franciszka Karabułę odbyła się w Parku Miejskim zabawa ludowa, a w „Sokole” wieczornica podhalańska jak pisze ówczesny dociekliwy a i dobrze zorientowany dziennikarz „na której w nastroju weselnym spędzono noc całą wzajemnie przepijając zdrowie kumoterskie”.

Po wybuchu II wojny światowej Niemcy zamierzali zniszczyć pomnik i zostało to zlecone, ale wykonawcy tego rozkazu, bohaterscy Nowotarżanie, zniszczyli tylko postument, a samego Orkana zakopali na terenie miejskiej elektrowni. Po 10 latach, w 1950 r. pomnik odkopano, ale ponieważ Plac Słowackiego był już „zajęty” przez Pomnik Wdzięczności ku czci Armii Czerwonej, Orkan został postawiony na Rynku.

W 2000 r. podczas I Światowego Zjazdu Górali, który odbył się w obecności delegacji Górali z całego świata i najwyższych władz państwowych, które reprezentował Marszałek Sejmu – Maciej Płażyński, odsłonięto wierną replikę pomnika, odlaną z brązu przez nowotarskiego artystę rzeźbiarza Piotra Chodorowicza, a poświęcenia dokonał ksiądz kardynał Franciszek Macharski, który podczas tej uroczystości przyjął, przyznany mu przez Radę Miasta, tytuł Honorowego Obywatela Miasta Nowego Targu. Oryginał pomnika wykonany z betonitu, po jego odrestaurowaniu na koszt miasta, za wiedzą i przyzwoleniem Władz Związku Podhalan przekazano do Niedźwiedzia – gminy, z której pochodził nasz gorczański „dumac”. Pomysłodawcą i entuzjastą przeniesienia Orkana w rodzime gorczańskie strony, gdzie stoi do dzisiaj, przed siedzibą Urzędu Gminy w Niedźwiedziu, był wójt Janusz Potaczek.

W związku z realizacją unijnego projektu rewitalizacji Rynku, przy wielu dyskusjach i kontrowersjach, (tak jak było to również przed wojną) Rada Miasta 8 marca 2012 r. podjęła uchwałę o powrocie pomnika w pierwotne, przedwojenne miejsce, na Plac Słowackiego.

Mam nadzieję, że wzorem lat trzydziestych miejsce to, z pięknie wkomponowanym w skwer i zieleń pomnikiem, stanie się znów miejscem bardzo popularnym, miejscem spotkań i wykonywanych tutaj pamiątkowych zdjęć, różnych uroczystości i imprez.

Niech osoba, tak zasłużonego dla Górali i naszego regionu, gorczańskiego poety i pisarza, ale również żołnierza II Brygady Legionów Józefa Piłsudskiego, odznaczonego Krzyżem Niepodległości, co wspominamy w przeddzień kolejnej, 94 już rocznicy Odzyskania Niepodległości, stanie się postacią, która nas jednoczy, a jego twórczość z powrotem wejdzie do kanonu naszych lektur tak jak mówił podczas wystąpienia w 1934 r. Antoni Zachemski „Nie powinno być szkoły na całej Góralszczyźnie, w którejby młodzież w odpowiednim zakresie nie wiedziała, kto to jest Orkan, dlaczego jego Imię jest sztandarowem Imieniem Podhala.”

Wszystkim Państwu dziękuję za uwagę i udział w uroczystości.

 

Paweł Liszka
Przewodniczący
Rady Miasta Nowy Targ

Print Informacja z dnia 14-11-2012, była czytana 1672 razy
Źródło: Reporter   więcej z tej kategorii (Reporter)

Podobne wiadomości:









Urząd Miasta Nowy Targ, 34-400 Nowy Targ ul. Krzywa 1, tel. 18 2611200
© 2009 Informatyka - Jeżeli widzisz błąd na stronie napisz o tym do nas
Polityka cookies i innych podobnych technologii
Klauzula informacyjna RODO
SLE