Zapraszamy serdecznie na kolejne spotkanie z cyklu „Gościnnie w Muzeum", które odbędzie się 25 czerwca 2026 r. o godz. 17.00 w Muzeum Podhalańskim.
Tym razem gościem będzie Julian Kowalczyk- Prezes Związku Podhalan w Polsce im. św. Jana Pawła II, który opowie o początkach Związku Podhalan.
Związek Podhalan należy do najstarszych stowarzyszeń regionalnych w Polsce. Jego historia jest mocno związana z Nowym Targiem, miastem, które przez wiele lat było ośrodkiem podhalańskiego ruchu regionalnego. Tutaj bowiem miały miejsce jakże ważne wydarzenia:
- w 1873 r. powstało Galicyjskie Towarzystwo Tatrzańskie, co uważane jest za początek ruchu regionalnego na Podhalu (od 1874 r. Towarzystwo nie używało już przymiotnika "galicyjskie", a w 1922 r. przemianowane zostało na Polskie Towarzystwo Tatrzańskie)
- w 1912 r. w Nowym Targu obradował II Zjazd Podhalan, na którym zrodziła się idea utworzenia organizacji na rzecz podtrzymywania i dalszego pielęgnowania regionalnej kultury
- w 1913 r. zaczęła wychodzić słynna "Gazeta Podhalańska"
- 4 maja 1913 r. w uroczystych obchodach rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 Maja uczestniczyło kilka tysięcy członków paramilitarnych organizacji, zwanych Drużynami Podhalańskimi, i powstał Związek Drużyn Podhalańskich
- na IV Zjeździe Podhalan, który obradował 10 i 11 sierpnia 1919 r., utworzony został Związek Podhalan.
Do wybuchu II wojny światowej Związek Podhalan za główny ceł swojej działalności stawiał pracę nad ekonomicznym i oświatowym podniesieniem całego Podhala. Podstawową jednostką organizacyjną w owym czasie było Ognisko. Podlegało ono Zarządowi Głównemu, a najwyższą władzą stowarzyszenia był Zjazd Podhalan.
Ognisko Nowotarskie należy do najstarszych, utworzone zostało 11 lute go 1921 roku z inicjatywy Prezesa Związku Podhalan w Polsce Jakuba Zachemskiego, który był wówczas dyrektorem gimnazjum nowotarskiego. Obowiązki prezesa Ogniska przyjął dr Zygmunt Wasiewicz, wiceprezesem został Franciszek Dworski, sekretarzem prof. Łaś, zastępcą sekretarza ksiądz Czesław Łukasik, a skarbnikiem - Michał Mroszczak. Jak doniosła "Gazeta Podhalańska", postanowiono pracować nad oświatowym i ekonomicznym rozwojem Podhala, Spiszą i Orawy.
