Bardzo bogatą, retrospektywną wystawę malarstwa na szkle zmarłej w 2024 roku Janiny Maślankowej z Nowego Targu zorganizowały w stylowych wnętrzach willi Czerwony Dwór Miasto Zakopane, Zakopiańskie Centrum Kultury i Centrum Kultury Rodzimej. Wernisaż odbił się szerokim echem w mediach, a urokliwa, wzruszająca ekspozycja będzie cieszyć mieszkańców stolicy Tatr, turystów i feryjnych gości akurat w środku zimy.
Jak mówiła gospodyni miejsca, kierująca Centrum Kultury Rodzimej dr Małgorzata Wnuk, jest ona hołdem dla osoby i twórczości nowotarżanki, która przez pół wieku stworzyła kilka tysięcy obrazów o różnych gabarytach. Wystawa w takim mateczniku znakomitych artystów malujących na szkle, jakim jest Zakopane, to zaszczyt i honor. Sztuka Jany Maślankowej oczywiście prosi się o takie godne podsumowanie, ale zaznaczyć trzeba, że Centrum Kultury Rodzimej na przestrzeni kilku lat gościło już jej prace przy okazji różnych wystaw, w tym wystaw pokonkursowych. Retrospektywna, wspomnieniowa wystawa odbywa się w miejscu nieprzypadkowym tym bardziej, że właśnie w Zakopanem zapaliła się iskierka, która potem rozgorzała malarską pasją. Jana jako dziecko odwiedzała bowiem z mamą Zofią bajkowy dom słynnej już wtedy malarki Eweliny Pęksowej. Panie przyjaźniły się od przedwojennych lat. Klimat tego urokliwego domu, zachwyt obrazkami - musiał podziałać na wyobraźnię dziewczynki. A estetyczny zmysł, talent, wrażliwość – widocznie miała wrodzone.
Kolejne lata jej życia pokazały, jak wspaniale potrafiła rozwinąć artystyczne zdolności, ale też jaką piękną była osobą: empatyczną, mądrą, troskliwą, o niezwykłej życzliwości i gościnności. Wiele lat spędziła, prowadząc gorczańskie schroniska i czar górskiej przyrody również przenikał jej świat przedstawiony na obrazach.
Na uznanie zasługuje to, jak bardzo długą artystyczną drogę przebyła od próby zrekonstruowania obrazka na szkle stłuczonego w schronisku na Turbaczu do przedstawień tak świetnie skomponowanych, tak wysmakowanych kolorystycznie, ubranych w tak cudowny ornament - że zapiera dech w piersiach. Wydaje się, że Opatrzność prowadziła ją od pierwszego pociągnięcia pędzlem do warsztatowej perfekcji i wypracowania indywidualnego stylu, o którym stanowią przede wszystkim znakomita kompozycja, wyobraźnia, bogactwo świetlistych i nasyconych kolorów, dynamika tła, wydarzenia rozgrywające się w dwóch lub trzech planach, wreszcie wspaniała ornamentyka roślinna, wchodząca niekiedy na ramę obrazu.
Wystawa w Czerwonym Dworze siłą rzeczy pokazuje tylko ułamek przebogatej twórczości Jany, ale reprezentowane są na niej wszystkie etapy rozwoju tego wyjątkowego malarstwa – od cudownych madonn, anielskich postaci, świętych patronów, wizerunków Świętej Rodziny, przez scenki rodzajowe, legendowe i zbójnickie wątki, rozbudowane przedstawienia scen biblijnych, po symboliczne wypowiedzi na temat cywilizacyjnych zagrożeń, sytuacji geopolitycznej i naszych moralnych ułomności. Najbardziej przejmujące są obrazy, których artystka nie zdążyła dokończyć.
Wszystkie te cuda na szkle świadczą, że Jana swoimi obrazami rzeczywiście chciała rozmawiać z ludźmi. Lubiła ich obdarowywać – pięknem, cudownością, świętością, natchnieniem do modlitwy. Lubiła też pobudzać do refleksji. Ramy podhalańskiej tradycji malowania na szkle były dla niej za ciasne. Bo miała duszę eksperymentatorki i wciąż doskonaliła warsztat, szukała nowych środków wyrazu. A piękno zrosło się w tym malowaniu ze świętością tak mocno, że tych dwóch przymiotów oddzielić już nie sposób.
Obrazy Jany wpierw pojawiały się na wystawach działającego przy Miejskim Ośrodku Kultury Klubu Plastyka Amatora „Wizja”, potem już na wielu indywidualnych wystawach w galeriach, zamkach, muzeach, ośrodkach kultury – na południu Polski i na Słowacji. Gościły też w prestiżowych krakowskich Muzeach: Archidiecezjalnym i Etnograficznym. Jako prezenty dla zacnych gości miasta rozjeżdżały się po świecie. Jej wystawy zbiorowe wiązały się z udziałem w kolejnych edycjach dorocznego Konkursu Amatorskiej Twórczości Plastycznej organizowanego przez Miejski Ośrodek Kultury (dziś Miejskie Centrum Kultury) w Nowym Targu. Były też owocem współpracy kulturalnej z bliźniaczymi miastami Nowego Targu: słowackim Kieżmarkiem i niemieckim Radevormwald.
Artystka jest jedną z grona uhonorowanych „Za Szczególne Zasługi dla Miasta Nowego Targu”. W 2018 roku została natomiast odznaczona Złotym Krzyżem Zasługi.
* * *
Retrospektywnej wystawie towarzyszy godny polecenia katalog opatrzony tłumaczeniami na angielski i niemiecki (koncepcja Małgorzata Wnuk, zdjęcia Paweł Murzyn, tekst Anna Szopińska), z pietyzmem wydany przez Zakopiańskie Centrum Kultury (druk – Zakład Poligraficzny MK w Nowym Targu).
Na wernisażu w Czerwonym Dworze Urząd Miasta Zakopanego reprezentowała pani naczelnik Wydziału Kultury i Komunikacji Społecznej – Joanna Staszak. Nie brakło też pokaźnej grupki zakopiańskich artystów plastyków – na czele z prof. Jerzym Jędrysiakiem – którzy często odwiedzają Galerię BWA „Jatki” w Nowym Targu. Uosobieniem ciągłości podhalańskiej i domowej tradycji była Jolanta Pęksowa. Mąż i rodzina Jany Maślankowej gorąco dziękowali szefowej Centrum za rozczulającą wystawę „Światło serca” i klimat stworzony dla tych obrazów w drewnianych ścianach Czerwonego Dworu.
Anna Szopińska
