RSS facebook
Dziś mamy: piątek
- 16 listopada 2018 roku

320 dzień roku, 46 tydzień roku.
Wschód słońca: 7:51
Zachód słońca: 16:58

Imieniny obchodzą: Aureliusz, Dionizy, Edmund, Gertruda, Leon, Marek, Maria, Niedamir, Otomar, Paweł, Piotr

Międzynarodowy Dzień Tolerancji
BIP Biuletyn Informacji Publicznej

ePUAP
Znajdź żłobek

Pogoda Serwis pogodowy IMGW
Miejski Ośrodek Kultury
Miejska Biblioteka Publiczna
Miejskie Centrum Sportu i Rekreacji
MMKS Nowy Targ
Nowy Targ - stolica Podhala miasto z 670-letnią historią, określane przez wszystkich Górali jako Miasto.

» więcej o mieście

Nasze Osiągnięcia

ISO

#ekoLiderzy2018

JP II Nowy Targ
Nad Dunajcem
Album-Ocalic
NT Szlak Rowerowy
Rowerowy Nowy Targ
PAP Samorząd
Miejska Orkiestra
nowytarg24.tv
PPWSZ
NFOŚiGW
Czyste spalanie
Amazonki
Fundacja im. A. Worw
Aeroklub
WKU Nowy Targ
Pakiet dla średnich
Malopolska

Google Translate - tłumaczenie maszynowe strony:

           
Aktualnie stronę ogląda osób: 68
Józef Ptaś - prawnik, działacz polityczny i poseł Niepodległej

Ptaś Józef (1864–1942), prawnik, działacz Narodowej Demokracji, poseł do parlamentu austriackiego. Ur. 25 XII w Harklowej w pow. nowotarskim w rodzinie chłopskiej, był synem Wawrzyńca, cieśli, z czasem właściciela realności w Nowym Targu, i Karoliny z Nowellich.

 

  1. uczył się w gimnazjum realnym w Wadowicach i tu w r. 1883 zdał maturę. W l. 1883/4–1886/7 studiował prawo na UJ (w tych latach wymieniony jest w katalogach studentów w Arch. UJ, wg informacji brata prawo ukończył w lutym 1890 – zapewne wtedy odebrał dyplom). Służbę wojskową odbył w 13 regimencie piechoty. W marcu 1890 rozpoczął praktykę sądową przy Sądzie Krajowym w Krakowie, w r. n. został tam auskultantem (od r. 1893 przydzielony do Prokuratorii Państwa). Po złożeniu w kwietniu 1895 egzaminu sędziowskiego przy Sądzie Apelacyjnym w Krakowie otrzymał nominację na adiunkta w Sądzie Powiatowym w Mszanie Dolnej w pow. limanowskim. W lipcu 1899 objął funkcję zastępcy prokuratora w Prokuratorii Państwa w Krakowie. Należał do Tow. Gimnastycznego «Sokół» i był w nim w ostatnich latach pobytu w Krakowie członkiem sądu honorowego. We wrześniu 1904 wrócił do Mszany Dolnej, początkowo na stanowisko sędziego powiatowego, wkrótce został naczelnikiem tegoż Sądu i radcą Sądu Krajowego.
  2. należał do Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego (SD-N); Stanisław Grabski uważał go za utalentowanego i jednego z najczynniejszych działaczy prowincjonalnych SD-N, łączących umiejętnie pracę polityczną ze społeczno-kulturalną i samorządową. Działalność tę w pow. limanowskim prowadził P. wspólnie z Józefem Beckiem (ojcem późniejszego ministra spraw zagranicznych); wraz z żoną założył w Mszanie Dolnej Składnicę Powiatową Kółek Rolniczych. Z ramienia SD-N był P. w okręgu 39 (Limanowa – Mszana Dolna – Nowy Targ) wybierany dwukrotnie na posła do Rady Państwa w Wiedniu: w r. 1907 i 1911. W okresie wyborów w 1907 r. Władysław Orkan, choć niechętny wobec endeków, wypowiadał się nader przychylnie o kandydaturze P-a, podkreślając m. in. jego kompromisowość i dobrą znajomość stosunków i potrzeb miejscowych. W r. 1909 P. ogłosił w formie broszury swój Projekt ubezpieczenia społecznego przedłożony parlamentowi 3. listopada 1908 (Lw.). Przed wyborami w r. 1911 P. prowadził w imieniu galicyjskich narodowych demokratów rokowania z prezesem Polskiego Stronnictwa Ludowego Janem Stapińskim, które jednak na życzenie Jana Gwalberta Pawlikowskiego, prezesa SD-N, zostały zerwane. P. był przez pewien czas wiceprezesem parlamentarnego Koła Polskiego, a także członkiem delegacji austriacko-węgierskiej, obradującej na zmianę w Wiedniu i Budapeszcie. Wincenty Witos wspominał, że P. jako wiceprezes Koła «starał [się] nie zadrasnąć zbytnio nikogo w swoich publicznych wystąpieniach, choć co do rzeczy samej okazywał potrzebną odwagę, bez względu na to, kogo jego opinia dotyczyła. To mu nie przysparzało zwolenników, którzy jego występów nie mogli zapomnieć». P. wszedł w r. 1912 do Komitetu Głównego SD-N, był członkiem Ligi Narodowej, a w r. 1913 powołany został w drodze losowania do jej Rady Głównej. Przed pierwszą wojną światową był członkiem Rady Powiatowej w Limanowej oraz członkiem Rady Polskiego Tow. Emigracyjnego. Pisywał do tygodnika „Ojczyzna”, wydawanego dla wsi przez Narodową Demokrację.

Po wybuchu wojny 1914 r. P. został zmobilizowany we wrześniu do czynnej służby wojskowej, początkowo przy sądzie polowym w Krakowie. W tym miesiącu w jego mieszkaniu w Mszanie Dolnej nastąpiło rozwiązanie Legionu Wschodniego. W dalszych latach wojny P. służył do czasu rozpadu Austro-Węgier w Banialuce w charakterze sędziego wojskowego. W powstałej 28 X 1918 Polskiej Komisji Likwidacyjnej (PKL) był P. jednym z przedstawicieli SD-N, 4 XI wszedł do Prezydium PKL jako wiceprzewodniczący i został naczelnikiem wydziału sądownictwa. On też głównie kierował pracami Prezydium PKL wobec częstych wyjazdów innych jego członków. W ukonstytuowanej w styczniu 1919 Komisji Rządzącej dla Galicji i Śląska Cieszyńskiego również objął wydział sprawiedliwości. Witos podkreślał, że z tak trudnego na ówczesne czasy zadania kierowania wydziałem sprawiedliwości P. wywiązywał się nie tylko dobrze, ale i z wielkim taktem i umiejętnością podjęcia decyzji «tam, gdzie się niejednokrotnie inni nie mogli na nią zdobyć». Dn. 13 XI 1918 wraz z Wacławem Sobieskim, Stanisławem Rymarem i Stanisławem Głąbińskim brał P. udział w rozmowie z Józefem Piłsudskim w sprawie tworzenia nowego rządu; ostro wówczas zaatakował kandydaturę Ignacego Daszyńskiego na premiera.

Dn. 9 VII 1919 P. został mianowany prokuratorem przy Sądzie Najwyższym w Warszawie. Od 4 III 1920 do 31 XII 1921 zajmował stanowisko naczelnika w Głównym Urzędzie do Walki z Lichwą i Spekulacją. W r. 1920 w jego warszawskim mieszkaniu odbywały się narady Związku Ludowo-Narodowego, w których uczestniczył Roman Dmowski. Dn. 15 III 1923 P. otrzymał zwolnienie z Sądu Najwyższego w związku z mianowaniem go sędzią Trybunału Administracyjnego. Z tego stanowiska przeniesiony został na własną prośbę w stan spoczynku z dn. 31 III 1926. Ze względu na chorobę żony osiadł w Nowym Targu. Tu wzorowo prowadził dużą wylęgarnię ryb łososiowatych. Był zresztą zamiłowanym wędkarzem. Także «wiele i z talentem malował» (S. Rymar). Zmarł 1 X 1942 w Nowym Targu i tu został pochowany.

W małżeństwie z Weroniką z Trylińskich P. dzieci nie miał.

 

Freund F., Das österreichische Abgeordnetenhaus. Ein biographischstatistisches Handbuch 1907–1913. XI. Legislaturperiode, Wien–Leipzig 1907 (fot.); toż… 1911–1917. XII. Legislaturperiode, Wien–Leipzig 1911 (fot.); – Dużyk J., Władysław Orkan, W. 1975 (w indeksie błędnie Jan zamiast Józef P.); Dziesięciolecie Polski Odrodzonej, 1918–28; Garlicki A., Rozłam w Polskim Stronnictwie Ludowym w 1913 r., „Roczniki Dziej. Ruchu Lud.” Nr 5: 1963 s. 89, 90; Kozicki S., Historia Ligi Narodowej (okres 1887–1907), Londyn 1964; Rzepecki J., Sprawa Legionu Wschodniego 1914 roku, W. 1966; – Bobrzyński M., Z moich pamiętników, Wr. 1957; Daszyński I., Pamiętniki, W. 1957 II; Dziennik Urzędowy Ministerstwa Sprawiedliwości, W. 1919 s. 265, 1923 s. 223; Głąbiński S., Wspomnienia polityczne, Pelplin 1939 cz. 1 s. 376; Lasocki Z., Wspomnienia szefa administracji P. K. L. i K. Rz., Kr. 1931 s. 19, 26, 48, 98, 104, 109, 113, 120, 129, 130; „Monitor Polski” 1919 nr 157 s. 1, 1920 nr 54 s. 3; Szematyzmy Król. Galicji, 1891–1914; Witos W., Moje wspomnienia, Paryż 1964–5 I–II; [Zieliński J.] Kułakowski M., Roman Dmowski w świetle listów i wspomnień, Londyn 1968 I; – Kalendarz Emigracyjny na r. 1912, Kr. 1912 s. 18; Kalendarz J. Czecha, 1903–5; „Tyg. Ilustr.” 1910 s. 1036 (fot.); – Arch. UJ: WP II 208–219; B. Jag.: rkp. Przyb. 191/61–193/61 (Pawlikowski J. G., Materiały i korespondencja polityczna związana z działalnością Pawlikowskiego jako prezesa Demokracji Narodowej w Galicji 1904–1914), rkp. 8093 (Korespondencja Michała Bobrzyńskiego, namiestnika Galicji z r. 1910), rkp. 8094 (Korespondencja Michała Bobrzyńskiego, namiestnika Galicji i jego podwładnych w sprawie wyborów do parlamentu wiedeńskiego w r. 1911), rkp. 8642 III (Bruliony listów Władysława Orkana z l. 1894–1930), rkp. 9796 III (Rymar S., Pamiętnik, cz. 1 s. 54, 64, 76, 103, 109, 133, 135, 167–8, 170, 172, 178, cz. 3 s. 172, 183); B. PAN: rkp. 7785 t. 5 (Teki Józefa Zielińskiego, tu informacja brata Karola o P-u), rkp. 7846 (Grabski S., Fragmenty z pamiętników. We Lwowie i w Dublanach, s. 11, 21, 32.)

Alina Szklarska-Lohmannowa

 

 

 

Michał Wójcik

Tak w Limanowej rodziła się II Rzeczpospolita

Od listopada 1918 r. powiatem limanowskim zarządzała Polska Komisja Likwidacyjna. W jej pracach brał udział Józef Ptaś z Mszany Dolnej. Pełnił funkcję jej wiceprzewodniczącego.

Przejmowanie władzy przez Polaków w Galicji odbywało się stopniowo jeszcze na długo przed 11 listopada 1918 r. Przełom października i listopada był wobec rozpadu monarchii Austro-Węgier i bliskiej klęski Niemiec na froncie zachodnim czasem gwałtownych przemian. 9 października Rada Regencyjna ogłosiła „de iure” niepodległość Kongresówki, 19 października 1918 r. ukonstytuowała się Rada Narodowa Księstwa Cieszyńskiego, a 30 października spod władzy zaborczej wyzwolił się własnymi siłami Kraków. Jędrzej Moraczewski tak pisał o sytuacji w Galicji pod koniec 1918 r.:

„W każdym miasteczku tworzono samorzutnie oddziały wojskowe, bez związku z sobą, bez planu, dopóki starczyło broni i mundurów. Inicjator mianował się sam komendantem miasta czy okręgu i uważał się za właściciela wojska wokoło zgrupowanego (…) Samowolna, dzika demobilizacja przepełniła cały kraj bandami żołnierzy”.

Często zdarzały się przypadki plądrowania domów i składów zaopatrzenia, a nawet wiejskich osiedli. Nad powstałym chaosem miała zapanować Polska Komisja Likwidacyjna, powołana 28 października 1918 roku przez galicyjskich posłów do parlamentu wiedeńskiego jako tymczasowy organ władzy polskiej dla zaboru austriackiego wraz ze Śląskiem Cieszyńskim. W skład wchodzili m.in.: Wincenty Witos, Jędrzej Moraczewski, Tadeusz Tertil, Józef Ptaś czy Włodzimierz Tetmajer. W styczniu 1919 r. Komisja została zastąpiona inną, której obowiązki wygasły wiosną tamtego roku.

Józef Ptaś był naczelnikiem sądu w Mszanie Dolnej, ale także posłem do wiedeńskiej Rady Państwowej

Udział Ptasia w komisji

Józef Ptaś urodził się w 1864 r. w Harklowej, a zmarł w 1942 r. w Nowym Targu. Przed I wojną światową łączył funkcję naczelnika sądu powiatowego w Mszanie Dolnej z obowiązkami radcy Sądu Krajowego we Lwowie, a także pełnił mandat posła z ramienia Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego. Dwukrotnie w latach 1907 i 1911 wybierano go do wiedeńskiej Rady Państwa z okręgu nr 39, w skład którego wchodziły powiaty limanowski i nowotarski w ich ówczesnych granicach. Po wybuchu I wojny został zmobilizowany do służby wojskowej w sądzie polowym w Krakowie. W dalszych latach, aż do rozpadu Austro-Węgier, służył w Banja Luce w Bośni w charakterze sędziego wojskowego.

W Polskiej Komisji Likwidacyjnej zasiadł jako przedstawiciel Stronnictwa Demokratyczno-Narodowego i został jej wiceprzewodniczącym i naczelnikiem wydziału sądownictwa. W związku z częstymi delegacjami członków prezydium, Ptaś często kierował pracami PKL i samego prezydium. W styczniu 1919 r. ukonstytuowała się Komisja Rządząca dla Galicji i Śląska Cieszyńskiego, gdzie również objął wydział sprawiedliwości.

Zapracował na liczne pochwały, m.in. Witosa, który podkreślał, że „z tak trudnego jak na owe czasy zadania kierowania wydziałem sprawiedliwości, Ptaś wywiązał się nie tylko dobrze, ale i z wielkim taktem i umiejętnością podjęcia decyzji «tam, gdzie się niejednokrotnie inni nie mogli na nią zdobyć»” (Polski Słownik Biograficzny).

13 listopada 1918 r. Ptaś wraz z Wacławem Sobieskim, Stanisławem Głąbińskim oraz Stanisławem Rymarem brał udział w rozmowie z Józefem Piłsudskim na temat utworzenia nowego rządu. Miał wówczas zaatakować kandydaturę na premiera związanego z socjalistami Ignacego Daszyńskiego.

Administracja i samorząd

Od listopada 1918 r. do marca 1919 r. powiat limanowski był zarządzany przez Polską Komisję Likwidacyjną w Krakowie, po czym w marcu 1919 r. powołano nowe Starostwo Powiatowe w Limanowej. Przejściową rolę pełnił także Polski Komitet Narodowy na czele z Zygmuntem Marsem z Limanowej, który wraz ze starostą Sobolewskim 1 listopada 1918 r. ogłosił koniec istnienia władz austriackich i przejęcie władzy nad powiatem limanowskim przez Polską Komisję Likwidacyjną. Był to de facto pierwszy dokument wydany przez polskie starostwo powiatowe.

W grudniu 1920 r. powiat limanowski został w przedwojennych granicach zatwierdzony ustawą w strukturze administracyjnej województwa krakowskiego. Organizacja władz administracji ogólnej została ujednolicona dla wszystkich byłych dzielnic zaborczych ustawą z 19 stycznia 1928 r. W porównaniu do czasów austriackich nastąpiło większe zespolenie powiatowych władz samorządowych i państwowych.

Na czele powiatu stał starosta powiatowy mianowany przez Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, a służbowo podlegający bezpośrednio wojewodzie. Dla współdzielenia ze starostą powiatowym zadań administracji terytorialnej powołano złożone z deputowanych obywateli organa samorządu powiatowego, to jest Radę Powiatową i Powiatowe Związki Komunalne. Przewodniczącym Rady był starosta, który przewodniczył także obradom Wydziału Powiatowego, który był organem zarządzającym samorządem powiatowym. W 1919 r. dokonano korekty podziału gmin katastralnych, do których wcielono obszary ziemskie. W latach 20. XX w. powiat limanowski liczył 91 gmin, a wszystkich wsi - 96. Na terenie powiatu do 1934 r. były także dwa miasta. W 1934 r. prawa miejskie utracił Tymbark, a Mszana Dolna odzyskała je dopiero w 1952 r.

Warunki funkcjonowania władz w nowej organizacji były trudne. Gospodarka powiatu limanowskiego bardzo straciła podczas działań zbrojnych I wojny. Wielu mężczyzn zginęło na wojnie, wielu zostało kalekami, a przecież przez emigrację do Ameryki wsie i tak cierpiały na niedobór ludności męskiej. Po odzyskaniu niepodległości część z nich jednak wróciła. Porównując dane ze spisów ludności w 1910 i 1921 r., rzucają się w oczy straty ludnościowe, np. populacja Mszany Dolnej spadła w latach 1910-1921 z 3349 do 3016 osób podczas Pierwszego Powszechnego Spisu Ludności.

Samorządowe władze powiatowe były zobowiązane do spłacania zaciąganych pożyczek bankowych i innych z lat 1902 i 1907 na założenie szkółek drzewek owocowych i inne cele. W okresie międzywojennym nastąpił jednak znaczny wzrost spółdzielczości, w której władze samorządowe widziały szansę rozwoju powiatu. Powiat limanowski był w latach 20. najuboższym w Małopolsce i jednym z uboższych w kraju. Ludność była średnio zamożna, małorolna, zajmująca się rolnictwem, hodowlą oraz wywozem drzewa. Liczba małych gospodarstw rolnych wciąż była dominująca.

Dodajmy, że w odzyskanie niepodległości przez Polskę wpisuje się także budowa limanowskiego kościoła. Budowa świątyni trwała w latach 1911-1918 jako wotum na 100. rocznicę Konstytucji 3 maja. W momencie upadku Austro-Węgier i odzyskiwania niepodległości przez Polskę ukończony kościół 6 października 1918 r. poświęcił jego budowniczy ks. prałat Kazimierz Łazarski. Świątynia została uroczyście konsekrowana 6 października 1921 r. przez biskupa tarnowskiego Leona Wałęgę.

 

Przeniosło, Marek - Między niezależnością a podległością : stosunki Polskiej Komisji Likwidacyjnej z rządem warszawskim (1918-1919) PDF

Print Informacja z dnia 06-11-2018, była czytana 104 razy
Źródło: Reporter   więcej z tej kategorii (Reporter)

Podobne wiadomości:









Urząd Miasta Nowy Targ, 34-400 Nowy Targ ul. Krzywa 1, tel. 18 2611200
© 2009 Informatyka - Jeżeli widzisz błąd na stronie napisz o tym do nas
Polityka cookies i innych podobnych technologii
Klauzula informacyjna RODO
SLE