RSS facebook
Dziś mamy: czwartek
- 14 grudnia 2017 roku

348 dzień roku, 50 tydzień roku.
Wschód słońca: 8:27
Zachód słońca: 16:41

Imieniny obchodzą: Alfred, Arseniusz, Izydor, Naum, Pompejusz, Sławobor, Spirydion

BIP Biuletyn Informacji Publicznej

ePUAP

Pogoda Serwis pogodowy IMGW
Mapa Monitoringu powietrza
Jubileuszowy Kalendarz Imprez - 670 lat Nowego Targu
Miejski Ośrodek Kultury
Miejska Biblioteka Publiczna
Miejskie Centrum Sportu i Rekreacji
MMKS Nowy Targ
Nowy Targ - stolica Podhala miasto z 670-letnią historią, określane przez wszystkich Górali jako Miasto.

» więcej o mieście

Nasze Osiągnięcia

ISO

SLE

EKOlogiczna Gmina

Więcej Niż Energia

JP II Nowy Targ
Nad Dunajcem
Album-Ocalic
NT Szlak Rowerowy
Rowerowy Nowy Targ
PAP Samorząd
Miejska Orkiestra
nowytarg24.tv
PPWSZ
NFOŚiGW
Czyste spalanie
Amazonki
Fundacja im. A. Worw
Aeroklub
WKU Nowy Targ
Malopolska

Google Translate - tłumaczenie maszynowe strony:

           
Aktualnie stronę ogląda osób: 113

Wójtowie i sołtysi na historycznem Podhalu

Gazeta Podhalańska z dnia 25 grudnia 1932 r.

Wójtowie i sołtysi na historycznem Podhalu

W historji życia społecznego doby obecnej jesteśmy świadkami szeregu prac i pociągnięć rządowo- ustawodawczych, mających na celu unormowanie prawne i administracyjne stosunków samorządu terytorjalnego, w szczególności: miejskiego i wiejskiego. Z racji szeregu projektów, dotyczących w szczególności gmin zbiorowych, praw wójtów, sołtysów, rad gminnych, nadzoru i tp., interesującem będzie zastanowić się nad historycznem stanowiskiem najniższej, a jednak podstawowej komórki życia państwowego, jaką tworzy gmina, oraz zapoznać sie z prawami i obowiązkami tych, którzy stoją na czele dawnej historycznej gminy. A są nimi zupełnie podobnie jak dzisiaj: wójtowie, sołtysi, w miastach burmistrz; ci ostatni historycznie późniejsi od pierwszych.

Zarówno urząd wójta, jak i sołtysa jest pochodzenia bardzo dawnego. Przyszedł on do nas z Niemiec, jak o tem świadczą same nazwy (wójt po niemiecku: Vogt, sołtys: Schuldheis) w w. XI. W związku z szeregiem urządzeń społecznych, które budząca się nad Gopłem do życia historycznego Polska od swych sąsiadów zachodnich przyjmuje. A Niemcy w tym czasie mają juz doskonałą, terytorialną organizacje miast i wsi. Urząd ten wprowadzony zostaje zwolna na słabo zamieszkanych terytorjach Polski, zjawiając się na Podhalu z początkiem wieku XIII.

Zaciekawi zapewne niejednego, kim właściwie był ów średniowieczny wójt czy sołtys, jaki był jego stosunek do gminy-osiedla, komu podlegał, jakie miał prawa i obowiązki? Tu w pierwszej linji należy sobie uzmysłowić, że Polska XI. - XII. wieku jest jeszcze krajem surowym, pełnym nieprzejrzanych lasów i borów, zamieszkałym rzadko i to we formie dzikich, leśnych sadyb; miast jest nieledwie kilka, a osad skupionych bardzo mało. Siłą tedy faktu postępującej kultury staje się pewnego rodzaju kolonizacja i przegrupowanie sadyb ludzkich w poszczególne skupienia rzeczą konieczną, a przedsiębiorcą i pionierem tej akcji staje się jednostka, nazwana wójtem czy sołtysem.

W pierwszej linji król, książę, a potem bogaci właściciele niezmierzonych obszarów leśnych: ryttery, pochodzenia niemieckiego, klasztory i możnowładcy są zainteresowani w powstawaniu miast czy wsi; zarówno względy finansowe (dochody z czynszów dzierżawy i tp.) jak i bezpieczeństwa (skupienia tworzą obronę) przemawiają za tem. Wyszukują tedy ci potężni mocodawcy energiczne, dzielne i kulturalne jednostki, bardzo często pochodzenia obcego, obeznane z kulturą rolną i zakładaniem osiedli, i oddają w ich ręce kolonizację. Przy zakładaniu miast jednostki te zwą wójtami, przy osiedlach mniejszych, wiejskich – sołtysami. W ten sposób wójt, wzgl. sołtys jest zasadźcą (locator) i przedsiębiorcą, mającym skolonizować ziemię, tj. Sprowadzić z bliższych czy dalszych stron osadników – na pewne, przez jego mocodawce, króla czy pana – przywilejem lokacyjnym oznaczone miejsce, osadę tę zorganizować, we formie pierwotnej gminy – oraz rządzić nią wyłącznie. Wójt jest osobą zaufania godną, otrzymującą często prawo wójtostwa czy sołtystwa za swe, dla pana swego spełnione zasługi, nic więc dziwnego, że reprezentuje on go w stosunku do kolonistów, że dba o jego interesa, pilnuje jego dochodów, broni go w wojnie, nie bez swego prywatnego interesu oczywiście. Stąd interesujące pytanie o prawach i obowiązkach sołtysa, wzgl. wójta

Z chwilą zamierzenia utworzenia osady w pewnem dogodnem, najczęściej nad rzeka położonem miejscu, wyszukuje sobie król czy inny właściciel obszaru jednego, rzadziej dwu lub trzech ludzi, którym powierza misję i ofiaruje wójtostwo, czy sołtystwo. Są nimi najczęściej koloniści Niemcy, których popierają ulegający wpływom niemieckim Piastowicze, a dalej dlatego, ponieważ są oni dokładnie obeznani z powstawaniem miast, wsi i ich organizacją, która szczególnie w tym okresie w Niemczech stoi wysoko. I tak potężny Magdeburg w Saksonji staje się pierwowzorem średniowiecznego miasta, a prawo magdeburskie, zwane również teutońskiem, wzgl. niemieckiem, opanowuje zwycięsko nie tylko rodowe Niemcy, ale i Polskę, jako wzorowa kodyfikacja mieszczańskiego i gminnego porządku. Stąd powstawanie pierwszych miast i wsi Podhala stoi wyłącznie pod wpływem niemieckim, a obowiązujecem w nowych osiedlach prawem staje się na podstawie przywilejów: prawo magdeburskie, z wyłączeniem ogólnych praw polskich. Nowy Targ i prawie cała nowotarszczyzna, Nowy Sącz i z małemi wyjątkami nowosądeckie, kolonizują też prawie wyłącznie Niemcy, wśród osiedleńców, szczególnie miast, przeważa żywioł niemiecki, poza Ludźmierzem, Rogoźnikiem, a przedewszytskiem Starym Sączem, które zachowują swój polski charakter, oraz południowemi granicami Sądeczyzny, gdzie odczuć się daje wpływ madjarski, później wołoski. Aby zaś ów zamiar powzięty przez mocodawce miał historyczny walor, zarówno dla wójta, jego potomków i mieszkańców przyszłego osiedla – gminy, wydaje pan-założyciel dokument we formie przywileju na ręce wójta czy sołtysa, w którym pod pieczęcią i przy swoim i swych „nobilów” podpisie stwierdza dokładnie wzajemne prawa i obowiązki. Przywileje te, przez długie wieki bardzo skrzętnie przechowywane, stanowią podstawę rozwoju i rozkwitu miast i wsi i są też jedynymi niemymi, a wiarogodnymi świadkami ich praw i zobowiązań.

Aktualizacja: 17-04-2008r.
Oglądane: 4665 razy

Print Wersja do druku
Inne podstrony z tej kategorii:








Urząd Miasta Nowy Targ, 34-400 Nowy Targ ul. Krzywa 1, tel. 18 2611200
© 2009 Informatyka - Jeżeli widzisz błąd na stronie napisz o tym do nas
Polityka cookies i innych podobnych technologii
SLE