RSS facebook
Dziś mamy: wtorek
- 16 lipca 2019 roku

197 dzień roku, 29 tydzień roku.
Wschód słońca: 4:51
Zachód słońca: 20:40

Imieniny obchodzą: Andrzej, Benedykt, Dziersław, Dzierżysław, Eustachiusz, Eustachy, Faust, Maria Magdalena, Marika, Ostap, Ruta, Stefan

BIP Biuletyn Informacji Publicznej

ePUAP

eUrząd
Znajdź żłobek

Pogoda Serwis pogodowy IMGW
Miejski Ośrodek Kultury
Miejska Biblioteka Publiczna
Miejskie Centrum Sportu i Rekreacji
MMKS Nowy Targ
Nowy Targ - stolica Podhala miasto z 670-letnią historią, określane przez wszystkich Górali jako Miasto.

» więcej o mieście

Nasze Osiągnięcia

ISO

#ekoLiderzy2018

JP II Nowy Targ
Nad Dunajcem
Album-Ocalic
NT Szlak Rowerowy
Rowerowy Nowy Targ
PAP Samorząd
Miejska Orkiestra
nowytarg24.tv
PPWSZ
NFOŚiGW
Czyste spalanie
Amazonki
Fundacja im. A. Worw
Aeroklub
WKU Nowy Targ
Pakiet dla średnich
Malopolska

Google Translate - tłumaczenie maszynowe strony:

           
Aktualnie stronę ogląda osób: 107

Izabela Wanda Liberak – nauczycielka, jedyna Honorowa Obywatelka Miasta Nowy Targ.
  29-10-2012

Urodziła się w 1859r. w Krośnie w rodzinie Jana Rozmuskiego i Antoniny z domu Lenkiewicz. Ojciec pracował jako urzędnik miasta Krosna. Posiadała dwóch braci Czesława i Konstantego. Konstanty jako student historii i germanistyki brał udział w Powstaniu Styczniowym, w którym zginął mając 16 lat.

Po ukończeniu Seminarium Nauczycielskiego w Krakowie skierowana została do pracy w Publicznej Powszechnej Szkole w Przegini k. Krakowa. Podejmując swoją pierwszą pracę jako nauczycielka do Przegini przyjechała ze swoją matka Antoniną i służącą Pauliną. Podczas pracy w Przegini wykazała się wielkim zaangażowaniem, pracowitością i talentami pedagogicznymi. Utworzyła szkolny chór, który wykonywał pieśni religijne i patriotyczne, a jednocześnie angażował się w życie parafii i wioski. Doceniając te talenty i zdolności młodej nauczycielki Kuratorium w Krakowie skierowało 26-letnią Izabelę do Nowego Targu, gdzie przygotowywano powiększenie i rozszerzenie działalności szkoły powszechnej dla dziewcząt. Ze służbowego przeniesienia Izabela była bardzo zadowolona, a już w jesieni tego roku tego roku musiała rozwiązać problem małej frekwencji uczennic w szkole spowodowanej pracami w polu. Często z tego powodu nie było w szkole nawet połowy uczennic. Po zorganizowaniu spotkania z rodzicami przy udziale burmistrza i proboszcza sprawę udało się pozytywnie załatwić, a dyrektorka szkoły zdobyła sobie już wtedy ogromne zaufanie. Jako dyrektorka szkoły powszechnej żeńskiej walczyła też, aby jej absolwentki kontynuowały dalszą naukę, czy to w gimnazjum czy w szkołach zawodowych. Nie było to proste głównie poprzez mentalność i sytuację materialną rodziców, o czym pisała m.in. Gazeta Podhalańska z 5 X 1924r.: „Nasze Władze szkolne doskonale rozumieją doniosłość, pożytek, narodowe znaczenie szkół zawodowych i tu w Nowym Targu mamy taką żeńską szkołę zawodową. Ale ani mieszczanie ani okoliczni włościanie zgoła nie doceniają tego dobrodziejstwa. Tylko Żydzi jak zwykle okazali spryt sobie właściwy i w nadmiernej liczbie obesłali szkołę przez swoje córki.

To się musi czem skorzej zmienić. Lud musi wołać o szkoły zawodowe, ale naprzód musi zapełnić te, które już władze szkolne z własnego popędu dały. Byłoby straszna hańbą dla Podhala, gdyby Władze szkolne zabrały stąd szkołę żeńską (koronkarsko – hafciarską) dlatego, że w niej brakło uczennic.”

Podczas panującej w Nowym Targu i na Podhalu w 1884r. epidemii tyfusu pomagała chorym organizując im opiekę lekarską i lekarstwa.

W 1890r. wyszła za mąż za pochodzącego z Wadowic Górnych Kazimierza Liberaka, który był synem Jana Liberaka - powstańca styczniowego, zabitego pod koniec powstania. Był on przyjacielem, a nawet dalszym krewnym Ojca Izabeli. Po zawarciu małżeństwa Kazimierz Liberak sprzedał swoje nieruchomości w Krośnie i przeniósł się do Nowego Targu, gdzie z żoną zakupili dom (przy Placu Słowackiego 4), młyn oraz kilka parcel budowlanych położonych od mostu na Potoku Biały Dunajec w stronę Kowańca.

Będąc dyrektorka szkoły powszechnej dla dziewcząt w Nowym Targu, która stała się samodzielna placówką zatrudniającą pięć nauczycielek i księdza katechetę Izabela stworzyła i prowadziła szkolny chór, działając aktywnie również w Towarzystwie Szkół Ludowych i Stowarzyszeniu Niewiast Katolickich. Życie nie szczędziło jej problemów i nieszczęść – w 1899 roku umiera jej niewidoma już od kilku lat matka, a dwa lata później mąż. Izabela wraz ze swoją zastępczynią w szkole Anielą Łojasiewicz skupiła się wtedy na wychowaniu jedynego syna Mariana oraz działalności zawodowej oraz społecznej. Stała się postacią z wielkim autorytetem na Podhalu – odwiedzali ją, a i często radzili w sprawach społecznych Adam Asnyk, hrabia Władysław Zamoyski czy hrabia Adam Uznański.

Gdy w 1904 roku powstało w mieście pierwsze na Podhalu Gimnazjum, którego dyrektorem został Kazimierz Krotoski zaistniał pomiędzy nim i dyrektorką Liberakową pewien konflikt spowodowany prawdopodobnie tym, że dyrektor Krotoski dla młodzieży gimnazjalnej potrzebował sal do nauki, a tymi dysponowała Szkoła Żeńska. Anegdota głosi, że widocznym przejawem tego konfliktu było to, że oboje posiadając psy modnej wtedy rasy „szpic” – Liberakowa - czarnego, a Krotoski – białego spacerowali z nimi w tym samym czasie po rynku jednak innymi pierzejami, bacząc aby się przypadkowo nie spotkać. Kilka lat później doszło jednak do pojednania rodzin, bo siostrzeniec Izabeli, Stanisław Rozmuski zakochał się w najstarszej córce Krotoskiego Maryli.

Jedyny syn Liberakowej Marian Adam po studiach w Wiedniu na Wyższej Szkole Uprawy Ziemi wrócił na Podhale i pracował jako leśnik, a w latach 1921 – 1928 był nadleśniczym w lasach tatrzańskich hrabiego Władysława Zamoyskiego, a potem Fundacji Kórnickiej. Zajmował się odbudową zniszczonych przez działalność hut lasów tatarzańskich oraz rekultywacją moreny Morskiego Oka. Będąc porucznikiem artylerii brał udział w I wojnie światowej na froncie w Serbii. Izabela Liberakowa po wybuchu wojny nie skorzystała z możliwości ewakuacji do Austrii, a wręcz przeciwnie podjęła pracę jako pielęgniarka w polowym szpitalu – lazarecie, którym stał się budynek Gimnazjum. Znając osobiście księcia biskupa Adama Sapiehę, który powołał w Nowym Targu przedstawicielstwo Książęco – biskupiego Komitetu Pomocy ludziom, którzy ucierpieli wskutek wojny włączyła się w jego pracę i pomoc dla wszystkich potrzebujących. Przeczuwając zbliżający się koniec wojny i odzyskanie niepodległości wprowadziła na własna rękę do szkolnego programu nauczania lekcje o historii Polski.

Za działalność w czasie wojny, opiekę nad rannymi, chorymi i ubogimi przyznano jej Srebrny Krzyż Zasługi i Krzyż Wojenny II klasy. Kuratorium nadało jej już oficjalny tytuł dyrektorki szkoły za jak głosiło uzasadnienie, że „przez cały czas swojej 41-letniej służby była ideowo oddaną szkole, będąc dla nauczycielstwa w okręgu wzorem nieskazitelnej, sumiennej, bezinteresownej pracy.”

Jej zasługi doceniło tez Miasto. Na posiedzeniu Rady Miejskiej królewskiego Wolnego Miasta Nowy Targ przyznano jej 12 lipca 1924 roku przez aklamacje zaszczytny tytuł Honorowej Obywatelki Miasta. W uchwale jako uzasadnienie jej podjęcia zawarto m.in. zdanie: „… o nadaniu honorowego obywatelstwa miasta Nowego Targu W. Pani Izabeli Liberakowej, dyrektorce powszechnej szkoły żeńskiej siedmioklasowej w Nowym Targu, w uznaniu jej wybitnych zasług na polu działalności pedagogicznej oraz ofiarnej, a nader owocnej pracy na chwałę Bogu i pożytek Ojczyzny.

Przyznanie Honorowego Obywatelstwa stolicy Podhala w latach międzywojennych dowodzi, że społeczność nowotarska i wybrani przez nią radni potrafili docenić ogromne zasługi Izabeli Liberakowej i przyznać tytuł kobiecie, którą przez ponad 40 lat dobrze poznali ale i obdarzali szacunkiem, dlatego stała się nie tylko nowotarskim autorytetem. Fakt ten przeczy też tezie niskiej pozycji społecznej kobiety na Podhalu w tych czasach, tym bardziej, że w Krakowie pierwsza kobieta (Margaret Thatcher) została Honorową Obywatelką dopiero w 1991 roku.

Uroczyste pożegnanie Izabeli Liberakowej z jej ukochaną szkołą odbyło się kilka miesięcy po wręczeniu Honorowego Obywatelstwa – 28 września 1924r. Przez dwa lata pracowała jeszcze społecznie w różnych stowarzyszeniach oświatowych i patriotycznych, a wśród nich były m.in. Komitet narodowy organizujący uroczystości patriotyczne czy Towarzystwo św. Wincentego a’Paulo. W 1926r. wskutek ciężkiej choroby – wylewu krwi do mózgu zostaje sparaliżowana i przenosi się do syna Mariana do Zakopanego, u którego mieszka przy ul. Zamoyskiego 40.

Kolejnym życiowym ciosem była dla niej nagła śmierć Mariana, który zmarł w wieku 40 lat. Trudne i pracowite życie Izabeli Liberakowej zakończyło się 29 lutego 1932r. w Zakopanem, gdzie też została pochowana.

Postacią Izabeli Liberakowej zainteresowałem się kiedy jej wnuk Adam (syn Mariana) zaprosił mnie do swojego domu w Zakopanem tajemniczo informując, że ma dla mnie coś ciekawego. Okazało się rzeczywiście, że była to bezcenna dla Nowego Targu pamiątka, którą wtedy otrzymałem. Otóż z pożogi wojennej i powojennych komunistycznych czasów ocalał (wyciągnięty, jak opowiadał wnuk z kontenera na śmieci po wyrzuceniu rodziny z rodzinnego domu przez Niemców) dyplom Honorowego Obywatelstwa jego babci. Artystycznie wykonany na pergaminie z herbem Miasta ozdobionym kolorowymi rysunkami charakterystycznych dla Nowego Targu budynków Ratusza, kościoła św. Katarzyny i Gimnazjum. Na dyplomie widnieją podpisy burmistrza Józefa Rajskiego, Zarządu Miasta i radnych. Oprawę dla dyplomu stanowią ozdobne, drewniane, pięknie rzeźbione okładki z motywami regionalnymi. W archiwum miasta zachował się zapis, że podczas wręczenia tego pięknie wykonanego przez firmę Mieczysław Różański i S-ka z Nowego Targu ozdobnego aktu Honorowego Obywatelstwa laudację wygłosił w imieniu Rady Jakub Zachemski, a wśród gości był m.in. syn Marian Adam Liberak – nadleśniczy w Zakopanem.

Bardzo żałuję, że nie doszło już do kolejnego mojego spotkania z wnukiem Adamem. Zmarły w 2006 roku Adam Liberak to kolejna bardzo zasłużona dla Polski i Podhala postać. Walczył jako 18-letni ochotnik w obronie Lwowa. Więziony w sowieckim więzieniu. Po ucieczce z niego służył w II Dywizji Armii Polskiej we Francji. Więziony przez Niemców po raz kolejny ucieka. W 1946r. wrócił do Polski, skończył ekonomię, zajmował się dziennikarstwem. Mieszkał w Krakowie, Katowicach i w Zakopanem, gdzie działał w Polskim Towarzystwie Tatrzańskim pracując jako redaktor Pamiętników PTT.

 

Marek Fryźlewicz

 

Źródło:

  1. Przekaz ustny od wnuka Adama Liberaka.

  2. Irena Łukaszka, Barbara Słuszkiewicz „Obywatele Honorowi Miasta Nowego Targu” – 2000r.

  3. Adam Liberak – „Jedyna Kobieta – obywatelka honorowa Nowego Targu” art. z „Tygodnika Podhalańskiego” nr 11/2002

  4. „Gazeta Podhalańska” Nr 40 z dnia 5 X 1924r. – ze zbiorów Muzeum Podhalańskiego w Nowym Targu.

  5. „Redaktor Pamiętników PTT kończy 80-lat” art. z Informatora Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego nr 8 (128) – sierpień 2001r.



Index

» Izabela Wanda Liberak – nauczycielka, jedyna Honorowa Obywatelka Miasta Nowy Targ.
» Jan Pluciński (1897 – 1982) – wybitny syn spiskiej ziemi.
» Profesor Józef Edmund Titz - nauczyciel Karola Wojtyły, muzyk, kompozytor, twórca hejnał...
» Józef Grzybek - organista, dyrygent, historyk, nauczyciel, zasłużony dla Kościoła i Papie...
» Profesor Franciszek Pierwoła - nauczyciel, wychowawca, pszczelarz
» Wiktor Ignacy Gutowski - artysta malarz, patriota, nauczyciel, miłośnik Podhala.
» Witold Pustówka - inżynier, leśnik, przewodnik, myśliwy, społecznik, człowiek na "dobrze ...










Urząd Miasta Nowy Targ, 34-400 Nowy Targ ul. Krzywa 1, tel. 18 2611200
© 2009 Informatyka - Jeżeli widzisz błąd na stronie napisz o tym do nas
Polityka cookies i innych podobnych technologii
Klauzula informacyjna RODO
SLE