RSS facebook
Dziś mamy: środę
- 17 lipca 2019 roku

198 dzień roku, 29 tydzień roku.
Wschód słońca: 4:52
Zachód słońca: 20:39

Imieniny obchodzą: Aleksander, Aleksy, Andrzej, Bogdan, Dzierżykraj, Januaria, Julietta, Leon, Marceli, Marcelina, Maria Magdalena

BIP Biuletyn Informacji Publicznej

ePUAP

eUrząd
Znajdź żłobek

Pogoda Serwis pogodowy IMGW
Miejski Ośrodek Kultury
Miejska Biblioteka Publiczna
Miejskie Centrum Sportu i Rekreacji
MMKS Nowy Targ
Nowy Targ - stolica Podhala miasto z 670-letnią historią, określane przez wszystkich Górali jako Miasto.

» więcej o mieście

Nasze Osiągnięcia

ISO

#ekoLiderzy2018

JP II Nowy Targ
Nad Dunajcem
Album-Ocalic
NT Szlak Rowerowy
Rowerowy Nowy Targ
PAP Samorząd
Miejska Orkiestra
nowytarg24.tv
PPWSZ
NFOŚiGW
Czyste spalanie
Amazonki
Fundacja im. A. Worw
Aeroklub
WKU Nowy Targ
Pakiet dla średnich
Malopolska

Google Translate - tłumaczenie maszynowe strony:

           
Aktualnie stronę ogląda osób: 55

Leopold Trepper - Wielki Dyrygent "Czerwonej Orkiestry"
  13-02-2012

Społeczność żydowska w przedwojennym Nowym Targu liczyła ponad 2 tys. Żydów, co stanowiło ok. 21% mieszkańców miasta. Odgrywała ona ważną rolę w życiu społecznym, politycznym i gospodarczym miasta. Jej przedstawiciele mieli swoją grupę radnych w Radzie Miejskiej, a i często funkcję wiceburmistrza sprawował ich przedstawiciel. Kilkuwiekowa historia Żydów Nowotarskich zakończyła się tragicznymi wydarzeniami podczas okupacji hitlerowskiej, kiedy to Niemcy podjęli decyzję o fizycznej likwidacji Żydów, co zaowocowało likwidacją nowotarskiego getta w maju 1942 roku. Kilkuset Żydów rozstrzelano na żydowskim cmentarzu (kirkucie), a większość wywieziono do hitlerowskich obozów zagłady w Oświęcimiu, Bełżcu, Majdanku i innych.

Jedną z najbardziej znanych na świecie postaci spośród Nowotarskich Żydów (a praktycznie nieznanych w Nowym Targu) stał się Leopold Trepper.

Urodził się 23 lutego 1904 roku w rodzinie Zachariasza i Debory Ciefer, zajmującej się handlem – ojciec na parterze ich domu, znajdującego się przy ul. Sobieskiego 5, prowadził mały sklepik, w którym rolnicy z miasta i okolic zaopatrywali się w najpotrzebniejsze towary, potrzebne dla rolnictwa. Rodzina Trepperów mieszkała nad sklepem w trzech skromnie urządzonych pomieszczeniach. Jak wspomina Leopold, jego rodzina przestrzegała zasad i obyczajów religii żydowskiej, ale nie była bardzo ortodoksyjna. Obchodziła wszystkie święta żydowskie, ale religijne surowe zakazy nie były u nich przestrzegane zbyt rygorystycznie, jak np. zakaz spożywania wędlin z mięsa wieprzowego. W jego pamięci nie zachowały się przejawy antysemityzmu w Nowym Targu, a wręcz przeciwnie, zapamiętał dobre kontakty pomiędzy Parafią katolicką św. Katarzyny a Gminą Żydowską, o czym świadczy chociażby znamienny fakt, że na przywitanie przybywającego do Nowego Targu arcybiskupa Księcia Adama Sapiehy, które odbyło się na rynku, wybrał się również główny rabin ze starszyzną Gminy Żydowskiej w uroczystej procesji z synagogi, mieszczącej się nieopodal Rynku w dzisiejszym kinie „Tatry”.

Spokojne i w miarę stabilne życie rodziny Trepperów zburzył wybuch I wojny światowej. Dwóch starszych braci poszło na wojnę – jeden zginął w walkach na froncie włoskim, a drugi wrócił do Nowego Targu jako inwalida. Ich rodzina obawiając się zapowiadanych w przypadku nadejścia „Kozaków” pogromów na Żydach ewakuowała się jak wiele rodzin żydowskich do Wiednia. Niedługo po powrocie do Nowego Targu umiera w wieku 47 lat ojciec Leopolda  - Zachariasz. Leopold bardzo to przeżył, a po obrzędach związanych z jego śmiercią podczas których świat jego rodziny zatrzymał się na 7 dni, w domu zasłonięto okiennice i wszystkie lustra, przez tydzień siedzieli w mroku na zydlach a po pogrzebie , który zgromadził tłumy ludzi – stracił wiarę. Jak sam pisze: „Skończyłem z religią. Utraciwszy wiarę zacząłem wierzyć w ludzkość”. Niedługo potem zainteresował się polityką i związał z młodzieżówką komunistyczną. W 1920 roku porzuca naukę w nowotarskim Liceum podejmując pracę czeladnika u zegarmistrza, a jego głównym zadaniem było codzienne nakręcanie zegara na wieży kościelnej. Rok później wraz z rodziną, w poszukiwaniu lepszej pracy i warunków życia, przenosi się do  Dąbrowy Górniczej, gdzie podejmuje pracę w hucie, a później w fabryce mydła. Trudnił się też przemytem alkoholu z Dąbrowy do Krakowa. W Krakowie uczęszczał na wykłady z psychologii i socjologii na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1924 roku wraz z grupą 15 młodych Żydów wyjeżdża do Palestyny „w nadziei, że właśnie tam zbuduje społeczeństwo socjalistyczne, w którym nie będzie już istniała „kwestia żydowska”. W Palestynie angażuje się w działalność partyjną, za co angielski gubernator w 1929 r. wydaje mu nakaz opuszczenia kraju. Kilka lat spędza we Francji, a w 1932 r. skierowany przez francuską partię komunistyczną wyjeżdża do Moskwy na studia. Zwerbowany przez wywiad radziecki, awansuje na szefa radzieckiej siatki szpiegowskiej na zachodnią Europę z siedzibą w Brukseli. Radziecka siatka szpiegowska, nazywana „Czerwoną Orkiestrą” (Die Rote Kapelle), prowadziła szeroką działalność na terenie Niemiec, Francji, Holandii, Belgii i Szwajcarii, sięgając i do Stanów Zjednoczonych, pracując na rzecz radzieckiego wywiadu wojskowego GRU.

Pozyskiwane informacje dotyczyły najbardziej tajnych spraw wojskowych Trzeciej Rzeszy i prowadzonych przez Niemców operacji wojskowych, szczególnie na froncie wschodnim. Stalin jako pierwszy otrzymał  wiadomość o planowanej inwazji Niemców na Rosję 21 czerwca 1941 r., ale ją zlekceważył. Od czasu, kiedy atak na Rosję stał się faktem, informacje od Czerwonej Orkiestry traktowane były już bardzo poważnie i pomogły Rosji w prowadzeniu operacji wojskowych i zwycięskich bitwach pod Stalingradem, czy pod Kurskiem.

Dzięki tym wiarygodnym informacjom Związek Radziecki mógł wyprzedzać posunięcia militarne Niemców, co przyczyniło się do ich klęski w II wojnie światowej. Czerwona Orkiestra wykorzystywała różne metody pozyskiwania informacji, a jedną z najważniejszych było prowadzenie jako firma Simex działalności handlowej z firmami zaopatrującymi armię niemiecką. Błędy centrali Czerwonej Orkiestry w Moskwie spowodowały wpadkę i Niemcy aresztowali agentów Czerwonej Orkiestry. Wielkiemu Dyrygentowi udaje się jednak uciec z więzienia i znaleźć kryjówkę w Paryżu.

Przewidując rychły koniec wojny w styczniu 1945 roku wrócił do Moskwy, gdzie natychmiast został aresztowany pod zarzutem szpiegostwa i zdrady Związku Radzieckiego. Śledztwo trwało 3 lata, a wyrok, który zapadł – 15 lat więzienia, odbywał w najcięższych więzieniach na Łubiance i w Lefortowie.

Podczas jego procesu i więzienia żona i dwóch synów mieszkali w drewnianej szopie, we wsi Babuszkin koło Moskwy, nie wiedząc, że mąż i ojciec żyje, ponieważ Służby Bezpieczeństwa przekazały im informację, że Leopold zginął w czasie wojny.

Dopiero po śmierci Stalina, kiedy odsiedział już 10 lat - w 1954 r. został zwolniony z więzienia i zrehabilitowany w 1957 roku na zasadzie repatriacji wraz z żoną Lubą Brojde pochodząca z Drohobycza i 2 synami - starszym Michałem, urodzonym we Francji i młodszym Edgarem, ur. w Związku Radzieckim - wraca do Polski.

Zamieszkał w Warszawie zmieniając nazwisko na Domb – swój dawny partyjny pseudonim z Dąbrowy Górniczej. Działa w Towarzystwie Społeczno – Kulturalnym Żydów w Polsce zostając nawet jego przewodniczącym, wydaje żydowską literaturę klasyczną prowadząc wydawnictwo „Yiddisch Buch”.

Władze komunistycznej Polski w 1968 roku organizują antysemickie ruchy, zmuszając Żydów do wyjazdu z Polski poprzez wydawanie paszportów tylko w jedną stronę. Wyjeżdżają synowie Leopolda, ale jemu samemu władze odmawiają paszportu i zgody na wyjazd – traktując go praktycznie jako więźnia w areszcie domowym. Dopiero w 1973 roku dzięki organizowanym na zachodzie Europy protestom i naciskom wielu wpływowych osobistości z kręgu polityki, partii i związków zawodowych, polskie władze pozwalają mu wyjechać wraz z żoną do Danii, skąd wyjechał do Izraela, gdzie zaangażował się w działalność „Ziomkostwa Żydów z Nowego Targu i okolicy”, zrzeszającego ocalałych z Holocaustu Żydów, mających swoje korzenie w Nowym Tagu i na Podhalu - a było ich około 300.

Zmarł w Izraelu w 1984 roku, ukończywszy 80 lat życia.

Opisany przeze mnie w sposób stosunkowo zwięzły życiorys Leopolda Treppera Wielkiego Dyrygenta Czerwonej Orkiestry jest nie tylko bogaty i interesujący, ale wręcz sensacyjny, a przy tym całkowicie prawdziwy i autentyczny dlatego stał się materiałem do nakręcenia we Francji filmu fabularnego i wielu filmów dokumentalnych w Zachodniej Europie. Autorzy książek o tematyce szpiegowskiej korzystali często z jego przeżyć i dokonań. Sam Wielki Dyrygent o swoim życiu i działalności Czerwonej Orkiestry napisał wydaną w 1975 roku we Francji książkę, będącą właściwie autobiografią pt. „Wielka Gra”.

W najbliższym czasie, jeszcze w 2012 roku będzie ona wydana w języku polskim przez wydawnictwo „Stapis” z Katowic. Planowana jest jej promocja w Nowym Targu, rodzinnym mieście Leopolda Treppera. Jestem przekonany ze przyczyni się ona do odkrycia tej sensacyjnej postaci nie tylko dla Nowotarżan, ale i dla Polaków interesujących się historią a szczególnie II wojną Światową.

Historia jest nauczycielką życia, co potwierdził Leopold Trepper i często jest to gorzkie doświadczenie, co przeżył on osobiście i ujął w swojej autobiografii słowami: „(...) należę do pokolenia naznaczonego przez Historię. Mężczyźni i kobiety, którzy przyłączyli się do komunizmu w blasku Wielkiego Października, niesieni porywem wschodzącej Rewolucji, bez wątpienia nie przypuszczali, że pięćdziesiąt lat później, po Leninie pozostanie tylko zabalsamowane ciało na Placu Czerwonym. Rewolucja umierała, a my przyglądaliśmy się jej upadkowi. Jak to możliwe, że pół wieku po zdobyciu Pałacu Zimowego, po tym jak „dewiacje” leczono elektrowstrząsami, Żydów prześladowano, a Wschód Europy był „normalizowany” za pomocą zniewolenia, niektórzy wciąż ośmielają się mówić o socjalizmie!”. Przypomnę, że słowa te ukazały się w książce autobiografii „Wielka Gra” już w 1975 r.!

Zachęcam już dzisiaj do jej lektury, bo najbardziej znany chyba na świecie Nowotarżanin bardzo ciekawie pisze też o swoim dzieciństwie i rodzinnym Mieście, a jego wspomnienie widoku wodza rewolucji W. I. Lenina prowadzonego w 1914 roku z dworca kolejowego przez dwóch żandarmów do Rynku, gdzie w Ratuszu był przesłuchiwany pod zarzutem szpiegostwa na rzecz caratu i osadzony na jeden dzień, a później skierowany do więzienia mieszczącego się w obecnym budynku Powiatowego Młodzieżowego Domu Kultury, jest nie tylko ważną i wiarygodną informacją, ale też świadectwem, ze Nowy Targ i Podhale są powiązane z historią nie tylko lokalną, ale i tą globalną. Odkrywanie tych związków może stać się pasjonującym zajęciem również dla młodych adeptów historii.

Marek St. Fryźlewicz

 

Źródła:

  • Leopold Trepper – „Wielka Gra”, Editions Albin Michel, 1975 r.,
  • Lesław Dall – „Leopold Trepper – Żyd z Nowego Targu” – Almanach Nowotarski nr 3 – 1998 r.,
  • Internet – zdjęcia znalezione za pomocą wyszukiwarki www.google.pl










Urząd Miasta Nowy Targ, 34-400 Nowy Targ ul. Krzywa 1, tel. 18 2611200
© 2009 Informatyka - Jeżeli widzisz błąd na stronie napisz o tym do nas
Polityka cookies i innych podobnych technologii
Klauzula informacyjna RODO
SLE